Davranış ve bilinç
- Aileye göre belirgin davranış değişikliği
- Letarji, zor uyandırılma veya yeni irritabilite
- Konfüzyon, nöbet veya bilinç düzeyinde gerileme
Klinik KartErken tanıSon güncelleme: 11 Ağustos 2026
Çocukta Sepsisin Erken Tanınması: Klinik Kart
Enfeksiyon olasılığı bulunan çocukta yeni gelişen organ işlev bozukluğunu; davranış, solunum, perfüzyon, deri görünümü ve idrar çıkışındaki değişiklikleri birlikte değerlendirerek erken fark edin.[1][2][4]
Tanıma çekirdeği
Enfeksiyon kuşkusu + organ işlev bozukluğu
Kritik ilke
Hipotansiyonu beklemeyin
Yöntem
Seri değerlendirme + klinik seyir
İlk klinik tarama
Altı alanda bozulma arayın
Kapiller geri dolum zamanı (KGDZ), nabız kalitesi, ekstremite ısısı, bilinç düzeyi ve idrar çıkışı tek bir ölçüm olarak değil; birlikte ve zaman içinde değerlendirilmelidir. Yaşamsal bulguları yaşa uygun sınırlarla yorumlayın.[1][4]
Solunum
- Yaşa göre taşipne veya apne
- Artmış solunum işi, inleme veya yetersiz hava girişi
- Yeni oksijen gereksinimi veya periferik oksijen satürasyonunda düşme
Dolaşım ve perfüzyon
- Yaşa ve klinik duruma göre açıklanamayan taşikardi
- Uzamış veya çok hızlı kapiller geri dolum zamanı
- Zayıf ya da sıçrayıcı nabız; soğuk veya belirgin sıcak ekstremiteler
Deri ve görünüm
- Soluk, gri, alacalı veya siyanotik görünüm
- Basınçla solmayan döküntü
- Çevresel ısı farkı veya soğuk, nemli deri
Böbrek ve sıvı dengesi
- İdrar çıkışında azalma veya uzun süredir idrar yapmama
- Azalmış oral alım ve beslenme güçlüğü
- Tekrarlayan kusma veya belirgin sıvı kaybı
Enfeksiyon ve konak
- Ateş veya hipotermi; normal sıcaklığın sepsisi dışlamadığını unutmayın
- Bağışıklık baskılanması, onkolojik hastalık, aspleni veya invaziv araç
- Yakın zamanda cerrahi, hastane yatışı veya geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı
İlk 15 dakika
Tanıma ve değerlendirmeyi paralel yürütün
0–5 dakika
- Hava yolu, solunum, dolaşım, bilinç ve deri görünümünü değerlendirin.
- Sürekli izlem başlatın; kan glukozunu ölçün.
- Enfeksiyon odağını, konak risklerini ve aile gözlemini kaydedin.
- Şok veya hızla kötüleşme varsa kıdemli hekim ve çocuk yoğun bakım ünitesi (ÇYBÜ) desteğini etkinleştirin.
5–15 dakika
- İntravenöz veya gerekirse intraosseöz damar yolu sağlayın.
- Kan laktatını ilk değerlendirmenin bir parçası olarak ölçün; sonucu klinik bulgularla birlikte yorumlayın.
- Antimikrobiyal tedaviyi anlamlı biçimde geciktirmeyecekse önce kan kültürü alın.
- Klinik gereksinime göre kan gazı, tam kan sayımı, elektrolitler, böbrek-karaciğer işlevleri ve koagülasyonu değerlendirin.
Yeniden değerlendirme: Her girişimden sonra bilinç, KGDZ, nabız kalitesi, ekstremite ısısı, kan basıncı, solunum işi ve idrar çıkışını yeniden değerlendirin. Tek bir laktat değeri veya geçici yaşamsal bulgu düzelmesi yeterli resüsitasyonu kanıtlamaz.[1]
Şok veya hızla kötüleşme
Antimikrobiyal tedaviyi mümkün olan en kısa sürede, tercihen tanımadan sonraki ilk saat içinde başlatın
Kültür alma, damar yolu güçlüğü veya görüntüleme antimikrobiyal tedaviyi geciktirmemelidir. Resüsitasyon ve kaynak araştırması eş zamanlı sürdürülür.[1]
Şok yok; sepsis olasılığı var
Zamanla sınırlandırılmış hızlı değerlendirme yapın
Değerlendirme sonunda sepsis kuşkusu sürüyorsa antimikrobiyal tedaviyi uygun incelemelerin ardından mümkün olan en kısa sürede, tercihen tanımadan sonraki ilk 3 saat içinde başlatın. Klinik kötüleşmede ilk saat yoluna geçin.[1]
Tanımlama ölçütü
Phoenix ölçütlerini doğru yerde kullanın
Kuşkulanılan veya doğrulanmış enfeksiyonu bulunan, 18 yaşından küçük çocukta Phoenix Sepsis Skoru’nun ≥2 olması; solunum, kardiyovasküler, koagülasyon veya nörolojik sistemlerde yaşamı tehdit eden organ işlev bozukluğunu gösterir ve sepsis ölçütünü karşılar. Sepsis bulunan çocukta kardiyovasküler alt skordan ≥1 puan alınması septik şok ölçütünü karşılar.[2][3]
Phoenix ölçütleri, sepsisi tanımlamak için geliştirilmiştir; çocuklarda erken sepsis tanısı amacıyla kullanılan klinik tarama araçlarının yerine geçmez. Skoru hesaplamak için tedaviyi veya organ desteğini geciktirmeyin.
Solunum
Kardiyovasküler
Koagülasyon
Nörolojik
Phoenix ölçütleri, postkonsepsiyonel yaşı 37 haftadan küçük yenidoğanlara uygulanmaz.[2]
Yanlış güven oluşturmaması gereken bulgular
- Normal kan basıncı: Kompanse dolaşım bozukluğunu dışlamaz.
- Normal laktat: Sepsisi veya yetersiz organ perfüzyonunu tek başına dışlamaz.
- Normal periferik oksijen satürasyonu: Dolaşım yeterliliğini ve toplam oksijen sunumunu göstermez.
- Ateş bulunmaması: Özellikle bebekte ve bağışıklığı baskılanmış çocukta sepsisi dışlamaz.
- Tek bir normal değerlendirme: Klinik seyir değişebileceği için seri muayenenin yerine geçmez.
Bu bulguların her biri klinik bağlam, çoklu organ değerlendirmesi ve seri muayene içinde yorumlanmalıdır.[1][4][6]
Kanıtın klinik yorumu
Surviving Sepsis Campaign 2026, akut hasta çocuklarda yerleşik klinik protokollere ek sistematik sepsis taramasını desteklemek veya reddetmek için kanıtın yetersiz olduğunu bildirmektedir. Bu nedenle hiçbir puanlama sistemi klinik değerlendirmeyi, aile gözlemini ve seri yeniden değerlendirmeyi ikame etmemelidir.[1][5]
Erken tanının amacı her ateşli çocuğa sepsis tanısı koymak değil; enfeksiyonla birlikte gelişen organ işlev bozukluğunu gecikmeden fark etmektir.
Kaynaklar
- 1
Weiss SL, Peters MJ, Oczkowski SJ, et al. Surviving Sepsis Campaign international guidelines for the management of sepsis and septic shock in children 2026. Pediatr Crit Care Med. 2026. doi:10.1097/PCC.0000000000003927.
Erken değerlendirme, laktat, antimikrobiyal zamanlaması, kültür, seri perfüzyon değerlendirmesi ve kurum temelli standart bakım yolları.
Kaynağı aç - 2
Schlapbach LJ, Watson RS, Sorce LR, et al. International Consensus Criteria for Pediatric Sepsis and Septic Shock. JAMA. 2024;331(8):665–674. doi:10.1001/jama.2024.0179.
Çocuklarda sepsis ve septik şokun Phoenix ölçütleriyle tanımlanması; ölçütlerin kapsamı ve klinik kullanım sınırları.
Kaynağı aç - 3
Sanchez-Pinto LN, Bennett TD, DeWitt PE, et al. Development and Validation of the Phoenix Criteria for Pediatric Sepsis and Septic Shock. JAMA. 2024;331(8):675–686. doi:10.1001/jama.2024.0196.
Phoenix Sepsis Skoru’nun 3,6 milyondan fazla pediatrik başvuruda geliştirilmesi ve farklı kaynak düzeylerindeki sağlık sistemlerinde doğrulanması.
Kaynağı aç - 4
National Institute for Health and Care Excellence. Suspected sepsis in under 16s: recognition, diagnosis and early management. NICE guideline NG254. Published 19 November 2025.
Çocuklarda kuşkulanılan sepsisin yüz yüze değerlendirilmesi, yaşa göre risk bulguları ve ilk yaklaşım.
Kaynağı aç - 5
Oruganti S, Evans J, Cromarty T, Javaid A, Roland D. Identification of sepsis in paediatric emergency departments: a scoping review. Acta Paediatr. 2022;111(12):2262–2277. doi:10.1111/apa.16536.
Çocuk acil servislerinde kullanılan sepsis tanıma yöntemlerinin çeşitliliği, performans sınırları ve tek bir tarama aracına dayanmanın sakıncaları.
Kaynağı aç - 6
World Health Organization. Sepsis: fact sheet. Updated 3 May 2024.
Çocuklarda hızlı solunum, solukluk, letarji, uyanma güçlüğü, beslenme bozukluğu, kusma ve idrar azalması gibi klinik uyarı bulguları.
Kaynağı aç