Çocuk Sepsisi ve Septik Şok: Surviving Sepsis Campaign 2026 Kılavuzunun Eleştirel Değerlendirmesi

Akut hastalığı bulunan çocuklarda, yerleşik klinik protokollere ek olarak sistematik sepsis taraması uygulanması lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Kurumlar, standart tedavi süreçlerini de içeren bir sepsis performans iyileştirme programı uygulamalıdır.

Olası sepsis veya şüpheli septik şokun başlangıç değerlendirmesinde kan laktatı ölçülmelidir.

Uygulama notu: Laktat, tek başına sepsis tanısı koyan ya da normal olduğunda sepsisi dışlayan bir test değildir.

Antimikrobiyal tedaviyi anlamlı ölçüde geciktirmeyecekse tedavi öncesinde kan kültürü alınmalıdır.

Olası sepsis veya şüpheli/doğrulanmış septik şokta rutin moleküler patojen araştırması lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Şüpheli septik şokta antimikrobiyal tedavi sepsisin tanınmasından sonra olabildiğince erken, ideal olarak ilk bir saat içinde başlatılmalıdır.

Şok bulunmayan olası sepsiste süreyle sınırlandırılmış hızlı değerlendirme yapılmalı; sepsis kuşkusu doğrulanırsa antimikrobiyal tedavi uygun değerlendirmeden sonra olabildiğince erken, ideal olarak ilk üç saat içinde başlanmalıdır.

Olası bakteriyel sepsiste zamanında değerlendirme yapılamayacak ve bakım süreci gecikecekse antibiyotiklerin olabildiğince erken verilmesi düşünülmelidir.

Ampirik tedavi, olası bütün etkenleri kapsayacak yeterli genişlikte bir veya daha fazla antimikrobiyal içermelidir.

Bağışıklığı baskılanmış veya çok ilaca dirençli etken riski yüksek çocuklarda ampirik çoklu antimikrobiyal tedavi düşünülmelidir.

Doğrulanmış bakteriyel sepsiste beta-laktamların sürekli/uzatılmış infüzyonla ya da aralıklı uygulanması arasında tercih bildirmek için kanıt yetersizdir.

Etken ve duyarlılık sonuçları elde edildiğinde ampirik kapsam daraltılmalıdır.

Etken gösterilememişse klinik görünüm, enfeksiyon odağı, konak riskleri ve tedavi yanıtı dikkate alınarak; enfeksiyon hastalıkları veya tıbbi mikrobiyoloji görüşüyle ampirik tedavi daraltılmalı ya da sonlandırılmalıdır.

Etkili bir antimikrobiyal yönetim programı bulunan kurumlarda tedavinin daraltılmasına karar vermek için prokalsitonin rutin olarak kullanılmamalıdır.

Belgelenmiş kan dolaşımı enfeksiyonunda rutin enfeksiyon hastalıkları veya tıbbi mikrobiyoloji danışmanlığı uygulanmalıdır.

Kan dolaşımı enfeksiyonu belgelenmemiş çocuklarda rutin enfeksiyon hastalıkları danışmanlığı lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Girişimle denetlenebilir bir enfeksiyon odağı saptandığında acil kaynak kontrolü olabildiğince erken sağlanmalıdır.

Enfeksiyon kaynağı olduğu doğrulanan damar içi kateter, başka damar yolu sağlandıktan ve etken ile cerrahi riskler değerlendirildikten sonra çıkarılmalıdır.

Yoğun bakım olanağı bulunan sistemlerde septik şok için ilk saatte, her biri 10–20 mL/kg olacak biçimde toplam 40–60 mL/kg’a kadar bolus sıvı uygulanması düşünülebilir.

Uygulama notu: Üst sınır bir hedef değildir; her bolustan sonra yeniden değerlendirme zorunludur.

Yoğun bakım olanağı bulunmayan sistemlerde, hipotansiyonun eşlik etmediği sepsiste bolus sıvı verilmemeli; idame sıvısı başlanmalıdır.

Yoğun bakım olanağı bulunmayan sistemlerde hipotansif septik şok için ilk saatte, her biri 10–20 mL/kg olacak biçimde toplam 40 mL/kg’a kadar bolus sıvı düşünülebilir.

Her bolustan sonra hemodinamik durum yeniden değerlendirilmeli; sıvı klinik kardiyak debi göstergelerine göre titre edilmeli, şok düzeldiğinde veya sıvı yükü bulguları geliştiğinde bolus sonlandırılmalıdır.

Başlangıç resüsitasyonunda albümin yerine kristalloid tercih edilmelidir.

Sıvı bolusu gereken septik şokta %0,9 sodyum klorür yerine dengeli veya tamponlanmış kristalloid tercih edilebilir.

Uygulama notu: %0,9 sodyum klorür uygun bir seçenektir; hiponatremi veya artmış kafa içi basınç kuşkusunda tercih edilebilir.

Resüsitasyon; kalp hızı, kan basıncı, kapiller geri dolum zamanı (KGDZ), ekstremite ısısı, nabız niteliği, bilinç düzeyi ve idrar çıkışının yinelenen değerlendirmesiyle yönlendirilmelidir.

Yaşa göre ortalama arter basıncının 5. ya da 50. persentilinin hedeflenmesi konusunda öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Santral venöz erişim mevcutsa septik şokta santral venöz oksijen satürasyonunun (ScvO₂) en az %70 hedeflenmesi düşünülebilir.

Yatak başı klinik bulgulara ek olarak ileri hemodinamik izlemin resüsitasyonu yönlendirmesi konusunda öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Yerel eğitim ve kaynaklar yeterliyse resüsitasyonu yönlendirmek için kardiyak ve akciğer odaklı bakım noktası ultrasonografisi (point-of-care ultrasound; POCUS) kullanılabilir.

Vazoaktif tedavinin 40 mL/kg bolus sıvıdan önce mi sonra mı başlatılacağı konusunda öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Uygulama notu: Bu belirsizlik, vazoaktif tedaviyi sabit bir sıvı eşiğine kadar ertelemek gerektiği anlamına gelmez.

İlk basamak vazoaktif ilaç olarak adrenalin ile noradrenalin arasında tercih bildirmek için kanıt yetersizdir.

Santral venöz erişim sağlanmasını bekleyerek tedaviyi geciktirmek yerine vazoaktif ilaç periferik venöz yoldan başlatılabilir.

Uygulama notu: Uygun damar seçimi, damar yolu bölgesinin sık değerlendirilmesi ve kurumun güvenli uygulama protokolü gereklidir.

Yüksek doz katekolamin gereksiniminde vazopressin eklenmesi veya katekolamin dozunun daha ileri titre edilmesi seçeneklerinden biri kullanılabilir.

İlk vazoaktif tedaviye karşın kardiyak işlev bozukluğu süren septik şokta inodilatör eklenmesi konusunda öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Diğer vazoaktif ilaçlara karşın hipoperfüzyonun sürdüğü septik şokta anjiyotensin II eklenmesi konusunda öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Diğer vazoaktif ilaçlara karşın hipoperfüzyonun sürdüğü septik şokta metilen mavisi eklenmesi konusunda öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Solunum yetersizliği olmaksızın sıvıya yanıtsız ve katekolamine dirençli septik şokta entübasyon uygulanması lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Sepsis veya septik şokta entübasyon için etomidat kullanılmamalıdır.

Başlangıç resüsitasyonu sonrasında ek oksijen, periferik oksijen satürasyonunu (SpO₂) %94’ün üzerinde tutan liberal hedef yerine %88–92 aralığındaki koruyucu hedefe göre titre edilebilir.

Uygulama notu: Öneri başlangıç resüsitasyonu sonrasına ilişkindir; acil hipoksemi tedavisini geciktirme gerekçesi değildir.

Sıvı ve vazoaktif tedaviyle hemodinamik kararlılık sağlanan septik şokta intravenöz hidrokortizon kullanılmamalıdır.

Yeterli sıvı ve vazoaktif tedaviye karşın hemodinamik kararsızlık sürüyorsa intravenöz hidrokortizon kullanımı lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Uygulama notu: Şüpheli veya doğrulanmış adrenal yetersizlikte stres dozu kortikosteroid uygulanmalıdır.

Ateşte normoterminin hedeflenmesi ile ateşe izin veren yaklaşım arasında tercih bildirmek için kanıt yetersizdir.

Metabolik asidemide sodyum bikarbonat kullanımı lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Kan kalsiyumunu normal aralıkta hedeflemek ile hipokalsemiye izin vermek arasında tercih bildirmek için kanıt yetersizdir.

Ötiroid hasta sendromunda levotiroksin rutin olarak kullanılmamalıdır.

Sepsis veya septik şok tedavisi amacıyla C vitamini rutin olarak kullanılmamalıdır.

Sepsis veya septik şok tedavisi amacıyla tiamin rutin olarak kullanılmamalıdır.

Uygulama notu: Klinik olarak şüpheli ya da doğrulanmış eksiklik ve malnütrisyon bu önerinin dışındadır.

Klinik D vitamini yetersizliği bulunmadığında akut D vitamini yerine koyma tedavisi uygulanmamalıdır.

Aşırı sıvı uygulamasını önleme, toplam sıvı girdisini izleme ve hemodinamik kararlılık sağlandıktan sonra organ perfüzyonunu bozmadan aktif sıvı uzaklaştırma değerlendirilmelidir.

Böbrek destek tedavisi gereken çocuklarda standart hacimli hemofiltrasyon yerine yüksek hacimli hemofiltrasyon (>35 mL/kg/saat) düşünülebilir.

Uygulama notu: Bu bildirim, böbrek destek tedavisine başlama ölçütü değildir; yalnız tedaviye zaten gereksinim duyan çocuklardaki yöntem seçimini ele alır.

Trombositopeniyle ilişkili çoklu organ yetersizliği alt fenotipinde plazma değişimi uygulanması lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Ekstrakorporeal kan saflaştırma yöntemlerinin kullanımı lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Diğer tedavilere karşın dirençli hipoksemi sürüyorsa venovenöz ekstrakorporeal membran oksijenasyonu kullanılabilir.

Septik şok bütün diğer tedavilere dirençli kaldığında venoarteriyel ekstrakorporeal membran oksijenasyonu yalnız kurtarma tedavisi olarak düşünülebilir.

Önceden kullanılan immün baskılayıcı tedavilerin azaltılması veya kesilmesi lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

İntravenöz immünoglobulin rutin olarak kullanılmamalıdır.

Uygulama notu: Primer humoral immün yetersizliği veya düşük immünoglobulin düzeyi belgelenmiş seçilmiş hastalar farklı değerlendirilir.

Lökopeni veya immün paralizi bulgularında immün uyarıcı tedavi lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Hiperferritinemi varlığında immün baskılayıcı tedavi lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Akut hastalık sırasında bireyselleştirilmiş erken rehabilitasyon paketi uygulanabilir.

Hastane sonrasında hedeflenmiş özel bir izlem programı uygulanması lehine ya da aleyhine öneri oluşturmak için kanıt yetersizdir.

Sepsisten sağ kalan çocuklarda sepsis sonrası morbidite riskleri değerlendirilmeli; aile, çocuk ve izleyen sağlık çalışanları belirtiler konusunda bilgilendirilmeli ve taburculuk sonrasında yeni uzun dönem sekeller araştırılmalıdır.