1. Endikasyon
KSE sürüyor mu; yeterli benzodiazepin dozu gerçekten verildi mi?
Doz, hız, uyumluluk ve fizyolojik tolerans birlikte değerlendirilir
Fenitoin sodyum, yeterli benzodiazepin tedavisine karşın süren pediatrik konvülzif status epileptikusta (KSE) kullanılabilen ikinci basamak antikonvülzan ilaçlardan biridir. Güvenli uygulama; endikasyonun, önceki yüklerin, 50 mg/mL ürün konsantrasyonunun, mg/kg dozunun, mg/kg/dakika hızının, damar yolu bütünlüğünün ve kalp-dolaşım ile solunum sistemi toleransının eş zamanlı doğrulanmasını gerektirir.[1][2][5]
Fenitoinin kardiyak ve lokal toksisitesi uygulama hızı, damar yolu ve çözeltiyle ilişkilidir. Doğru hesaplanmış dozun hızlı, uyumsuz sıvı içinde veya güvensiz bir damardan verilmesi ciddi hipotansiyon, aritmi, çökelme ve doku hasarı oluşturabilir.[2][5][12]
Bu liste, klinik değerlendirme ve yerel ilaç protokolünün yerine geçmez; yüksek riskli uygulama öncesindeki ortak güvenlik çekirdeğini özetler.
KSE sürüyor mu; yeterli benzodiazepin dozu gerçekten verildi mi?
Absans, miyoklonik nöbet, Dravet sendromu veya toksine bağlı nöbet olasılığı var mı?
Evde, sevkte veya acilde yakın zamanda fenitoin/fosfenitoin verildi mi?
20 mg/kg, yerel azami doz, 50 mg/mL ve çekilecek mL ayrı ayrı doğrulandı mı?
En çok 1 mg/kg/dakika ve 50 mg/dakika; açıklığı doğrulanmış geniş bir damar yolu ve yalnız sodyum klorür %0,9 hazır mı?
Sürekli elektrokardiyogram, kan basıncı, solunum izlemi ve resüsitasyon ekipmanı hazır mı?
İkinci basamak ilaç seçimi nöbet fenotipi, etiyoloji, eş hastalık, mevcut antikonvülzan tedavi, hemodinamik durum, damar yolu ve kurumun ilaca erişimiyle belirlenir.
| Klinik bağlam | Fenitoinin yeri | Bilimsel gerekçe |
|---|---|---|
| Uygun dozda benzodiazepin tedavisine dirençli jeneralize tonik-klonik KSE | Uygun ikinci basamak seçenek | Türkiye protokolünde fenitoin, levetirasetam, valproat ve fenobarbital klinik bağlama göre seçilebilen ilaçlar arasındadır.[1][6] |
| Absans veya miyoklonik nöbet; Dravet sendromu kuşkusu | Kaçınılmalı | Fenitoin absansta etkisizdir; absans ve miyoklonik nöbetleri ağırlaştırabilir. Royal Children’s Hospital (RCH) kılavuzu Dravet sendromunda kontrendike kabul eder.[2][3] |
| Toksine veya metabolik bozukluğa bağlı nöbet | Etiyolojiye özgü tedavi öncelikli | Fenitoin hipoglisemi gibi metabolik nedenin tedavisi değildir; Türkiye protokolü ilaç ilişkili nöbetlerde kullanımını önermemektedir.[1][2] |
| Sinüs bradikardisi, sinoatriyal blok, ikinci/üçüncü derece atriyoventriküler blok veya Adams–Stokes sendromu | Kontrendike | Parenteral fenitoin ventriküler otomatisite ve iletimi etkileyebilir; ürün bilgisindeki kardiyak kontrendikasyonlar tedavi öncesinde araştırılmalıdır.[2][5] |
| Hemodinamik olarak kırılgan veya ağır hasta | Alternatif ve daha yavaş uygulama değerlendirilir | Kardiyovasküler olaylar önerilen hızlarda da bildirilmiştir; levetirasetam gibi alternatiflerin uygulama profili seçimde önem taşır.[5][10] |
Uluslararası yayınlarda fosfenitoin sık görülür; ancak fosfenitoin ile fenitoin aynı şişe, aynı çözücü veya aynı infüzyon hızı değildir.
Fosfenitoin dozları miligram fenitoin eşdeğeri (mg PE) olarak yazılır. Türkiye’de rutin klinik kullanımda fosfenitoin bulunmadığı için, fosfenitoin araştırmalarındaki 20 mg PE/kg ifadesi fenitoin ampulünün hazırlama ve hız talimatı olarak kopyalanmamalıdır. Fenitoin dozu mg/kg, 50 mg/mL üründen çekilecek ilaç hacmi ve infüzyon hızı fenitoine özgü hesaplanır. Kurum eczanesi ve kurumun güncel ilaç listesi her uygulama öncesinde doğrulanmalıdır.[2][5][9]
Varsayımlar: 20 mg/kg, azami 1.000 mg; 50 mg/mL fenitoin sodyum; en çok 1 mg/kg/dakika ve hiçbir zaman 50 mg/dakikadan hızlı değil.
0–200 kg aralığında sayısal değer girin. Gerçek ağırlık bilinmiyorsa acil durumda kullanılan uzunluk temelli sistemin kurum protokolüne göre tahmin yapılmalıdır.
Alkali formülasyon, düşük suda çözünürlük ve dar güvenlik aralığı; sıradan bir intravenöz infüzyon yaklaşımını yetersiz kılar.
Türkiye 2024 protokolü ve Royal Children’s Hospital kılavuzu fenitoin için intravenöz/intraosseöz (İV/İO) yolu belirtir. Buna karşılık Türkiye ürün bilgisi uygulama tekniğini intravenöz yol için tanımlar. Alkali ve doku toksisitesi bulunan bu ürünün intraosseöz kullanımı ancak kurum protokolü, uygun izlem ve deneyimli ekip kararıyla değerlendirilmelidir; intramüsküler yol konvülzif status epileptikus tedavisinde kullanılmamalıdır.[1][2][3]
| İzlem alanı | Aranan bulgu | Eylem |
|---|---|---|
| Elektrokardiyogram ve nabız | Bradikardi, yeni atriyoventriküler blok, geniş kompleks veya ventriküler aritmi | İnfüzyonu durdurun; ritim ve perfüzyonu değerlendirin, resüsitasyon algoritmasını gerektiğinde etkinleştirin.[2][5] |
| Kan basıncı ve perfüzyon | Hipotansiyon, uzamış kapiller geri dolum zamanı, zayıf nabız, bilinç bozulması | İnfüzyonu durdurun; hava yolu, solunum ve dolaşımı değerlendirin. İlaç kaynaklı bozulmayı süren status etkisinden ayırın. |
| Solunum | Hipoventilasyon, apne, oksijenlenme bozukluğu | Ventilasyon desteğini geciktirmeyin; önceki benzodiazepinleri ve statusun kendisini de nedenler arasında değerlendirin.[2][5] |
| Damar yeri ve distal ekstremite | Ağrı, ödem, morarma, soğukluk, kapiller geri dolum bozukluğu, nabız azalması | İnfüzyonu derhal durdurun; hattı kullanmayın, distal nörovasküler muayeneyi belgeleyin ve ekstravazasyon/cerrahi değerlendirme yolunu etkinleştirin.[2][12] |
| Nöbet yanıtı | Motor aktivitenin sürmesi, bilincin açılmaması veya yeniden nöbet | Nöbetin gerçekten sürüp sürmediğini değerlendirin; dirençli status epileptikus ve konvülzif olmayan status epileptikus için elektroensefalografi ve yoğun bakım planına geçin.[1][6] |
Genel kabul gören toplam fenitoin aralığı 10–20 mg/L, serbest fenitoin aralığı 1–2 mg/L’dir; ancak klinik yanıt ve toksisite düzeyden ayrıştırılamaz. Yükleme sonrası örnekleme zamanı, kullanılan analitik yöntem ve ek doz kararı kurum protokolüyle belirlenmelidir.[2][5]
Hipoalbüminemi, böbrek veya karaciğer işlev bozukluğu, hiperbilirubinemi ve valproat gibi yüksek protein bağlı ilaçlar serbest fraksiyonu değiştirebilir. Kritik çocukta düzeltilmiş toplam düzey denklemleri doğrudan serbest ölçümün eşdeğeri değildir; olanak varsa serbest fenitoin ölçülmelidir.[2][5][11]
Çalışmalar farklı doz, infüzyon süresi ve sonuç tanımları kullandığından yüzdeler doğrudan tek bir sıralama üretmez.
%70 / %64
KSE, levetirasetam grubunda %70; fenitoin grubunda %64 sonlandı. Levetirasetamın üstünlüğü gösterilmedi. Açık etiketli tasarım ve klinik sonlanma değerlendirmesi sınırlılıktır.[7]
%50 / %60
İnfüzyondan beş dakika sonra nöbet sonlanması levetirasetamda %50, fenitoinde %60 idi; levetirasetam üstün bulunmadı. Sonuç, fenitoinin mutlak üstünlüğünü de kanıtlamaz.[8]
%52 / %49 / %52
Levetirasetam, fosfenitoin ve valproat için başarı oranları sırasıyla %52, %49 ve %52 idi. Çalışma fenitoini değil fosfenitoini değerlendirdi; sonuçlar fenitoinin uygulama güvenliğine doğrudan eşitlenemez.[9]
PedEmUP standart bölümü
Fenitoin infüzyonunu durdurun. Nabız, perfüzyon ve ritmi eş zamanlı değerlendirin; oksijenlenme/ventilasyonu destekleyin. Nabız yoksa pediatrik kardiyak arrest, perfüzyonu bozan bradikardi varsa ilgili resüsitasyon algoritmasına geçin. Aynı hızda yeniden başlatmayın.[2][5]
İnfüzyonu derhal durdurun ve hattı artık ilaç/sıvı vermek için kullanmayın. Distal nabız, kapiller geri dolum zamanı, ısı, duyu ve motor işlevi seri olarak belgeleyin. Kurumun ekstravazasyon yolunu ve erken plastik/el cerrahisi ya da damar cerrahisi değerlendirmesini etkinleştirin; iskemi veya kompartman sendromunu dışlayın. Mor Eldiven Sendromu belirgin ekstravazasyon olmadan da gelişebilir.[2][12]
Nöbet sonrası (postiktal) durum, benzodiazepin veya fenitoin etkisi, metabolik ya da yapısal neden ve konvülzif olmayan status epileptikus birlikte değerlendirilir. Nöromüsküler blokaj motor bulguları örter; bu durumda sürekli elektroensefalografi zorunlu bir güvenlik bileşenidir.[1][6]
Ampul, 50 mg/mL konsantrasyon, çekilen mL, uygulanan gerçek toplam mg, pompa hızı, eş zamanlı sıvılar ve önceki yük iki klinisyenle doğrulanır. Klinik stabilizasyonla eş zamanlı olarak ilaç güvenliği bildirimi ve kök neden incelemesi başlatılır.
Kötüleşen çocukta temel karar: Fenitoin sonrası süren bilinç bozukluğu veya hemodinamik bozulma yalnız “statusun devamı” olarak yorumlanmamalıdır. Elektrografik nöbet, ilaç kaynaklı kardiyovasküler toksisite, solunum yetersizliği, metabolik neden ve lokal doku hasarı aynı zaman diliminde sistematik olarak araştırılmalıdır.
Her soruda tek en uygun yanıt vardır. Seçimin ardından klinik gerekçe ve ilgili kaynaklar görünür.
Türkiye pediatrik protokolü, ürün bilgileri, kurum kılavuzları ve hakemli çalışmalar 3 Ağustos 2026 tarihinde erişim ve hedef uygunluğu açısından yeniden kontrol edilmiştir.
Türk Çocuk Acil Tıp ve Yoğun Bakım Derneği. Kritik Çocuk Hastada Status Epileptikus Protokolü. 2024.
Türkiye bağlamında ikinci basamak ilaç seçimi; fenitoin için 20 mg/kg, azami 1.000 mg, 1 mg/kg/dakika uygulama hızı, yalnız sodyum klorür %0,9 ile hazırlama ve 5 mg/kg ek yükleme çerçevesi.
Kaynağı görüntüleEPİTOİN 250 mg/5 mL intramüsküler/intravenöz enjeksiyonluk çözelti — Türkiye’deki Kısa Ürün Bilgisi (KÜB).
50 mg/mL fenitoin sodyum sunumu; pediatrik 15–20 mg/kg yükleme, uygulama hızı, sodyum klorür %0,9 ile seyreltme, 0,22–0,5 mikron filtre, sürekli elektrokardiyogram/kan basıncı izlemi, kontrendikasyonlar ve Mor Eldiven Sendromu uyarıları.
Kaynağı görüntüleRoyal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Seizures — Acute Management.
Pediatrik akut nöbette fenitoin 20 mg/kg, azami 2 g; 1 mg/kg/dakika ve azami 50 mg/dakika uygulama hızı, kardiyak izlem ve Dravet sendromu uyarısı.
Kaynağı görüntülePerth Children’s Hospital. Emergency Department Guideline: Seizure — Medication. Endorsed September 2024.
Fenitoin 20 mg/kg, azami 1,5 g; sodyum klorür %0,9 uyumluluğu, hazırlama, hat yıkama, çökelti denetimi, infüzyon süresi ve uygulama sonrası izlem.
Kaynağı görüntüleNational Library of Medicine. Phenytoin Sodium Injection — DailyMed Prescribing Information. Revised October 2023.
Pediatrik 15–20 mg/kg yükleme; 1–3 mg/kg/dakika veya 50 mg/dakikadan yavaş olan sınır; kardiyovasküler kutulu uyarı, sodyum klorür uyumluluğu, dekstrozla çökelme ve serbest fenitoin izlemi.
Kaynağı görüntüleGlauser T, Shinnar S, Gloss D, et al. Evidence-Based Guideline: Treatment of Convulsive Status Epilepticus in Children and Adults. Epilepsy Curr. 2016;16:48–61.
Konvülzif status epileptikusun zaman temelli tedavi fazları; benzodiazepin sonrası ikinci basamak seçenekler ve fenitoin/fosfenitoin kanıtının değerlendirilmesi.
Kaynağı görüntüleLyttle MD, Rainford NEA, Gamble C, et al. Levetiracetam versus phenytoin for second-line treatment of paediatric convulsive status epilepticus (EcLiPSE). Lancet. 2019;393:2125–2134.
Levetirasetam 40 mg/kg ile fenitoin 20 mg/kg karşılaştırması; nöbet sonlanması sırasıyla %70 ve %64, üstünlük gösterilmemiştir.
Kaynağı görüntüleDalziel SR, Borland ML, Furyk J, et al. Levetiracetam versus phenytoin for second-line treatment of convulsive status epilepticus in children (ConSEPT). Lancet. 2019;393:2135–2145.
İnfüzyon tamamlandıktan beş dakika sonra klinik nöbet sonlanması fenitoin grubunda %60, levetirasetam grubunda %50; levetirasetam üstün bulunmamıştır.
Kaynağı görüntüleChamberlain JM, Kapur J, Shinnar S, et al. Efficacy of levetiracetam, fosphenytoin, and valproate for established status epilepticus by age group (ESETT). Lancet. 2020;395:1217–1224.
Çocuk alt grubunda 60 dakikada nöbet sonlanması ve bilinçte düzelme levetirasetamda %52, fosfenitoinde %49, valproatta %52; ilaçlar arasında anlamlı etkinlik veya birincil güvenlik farkı saptanmamıştır.
Kaynağı görüntüleAlsabri M, Elsayed SM, Rath S, et al. Efficacy and safety of levetiracetam for pediatric convulsive status epilepticus in emergency settings: a systematic review and meta-analysis. BMC Neurol. 2025;25:309.
Güncel sentezde levetirasetam ikinci basamak ajanlarla karşılaştırılabilir etkinlik göstermiştir; yaş, protokol, çalışma tasarımı ve sonuç tanımlarındaki heterojenlik kesinliği sınırlar.
Kaynağı görüntüleWolf GK, McClain CD, Zurakowski D, Dodson B, McManus ML. Total phenytoin concentrations do not accurately predict free phenytoin concentrations in critically ill children. Pediatr Crit Care Med. 2006;7:434–439.
Kritik çocuklarda toplam düzey ile farmakolojik olarak etkin serbest düzey arasındaki uyumsuzluk; hipoalbüminemi ve protein bağlanmasını etkileyen eş ilaçlarda doğrudan serbest düzey ölçümünün önemi.
Kaynağı görüntüleGarbovsky LA, Drumheller BC, Perrone J. Purple Glove Syndrome after Phenytoin or Fosphenytoin Administration: Review of Reported Cases and Recommendations for Prevention. J Med Toxicol. 2015;11:445–459.
Mor Eldiven Sendromunun klinik spektrumu, ekstravazasyon olmadan da gelişebilmesi, ciddi iskemi riski ve önleyici damar yolu/uygulama ilkeleri.
Kaynağı görüntüle